Otwórz już oczy
Jak długo śpisz? Czy się wysypiasz? A może cierpisz na bezsenność? Ile tak naprawdę powinniśmy spać?
Pooglądasz ze mną?
Kto nie słyszał stwierdzenia: "książki są dobre dla dzieci" lub "telewizja jest szkodliwa dla dzieci"?
Syndrom ostatniej piosenki
Znacie to doświadczenie, kiedy melodia wtrąca się w Twoje myśli i wiruje w powtarzającej się pętli?
Szewcy bez butów
Powiem ci ze wstydem, patrząc z dzisiejszej perspektywy, ja i wielu „kandydatów na pomagaczy” byliśmy nieco zarozumiali. Metodologia badań psychologicznych i analiza statystyczna – baza psychologii naukowej – budziły naszą niechęć, a fascynowały niebazujące na badaniach, raczej filozoficzne, wynurzenia psychoanalityków lub psychologów humanistycznych. I uznawaliśmy, że to właśnie jest prawdziwą psychologią.
To tylko gra!?
Kto nie słyszał stwierdzenia, że gry znieczulają mózg? Nie od dziś obwinianie gier komputerowych za agresywne zachowanie dzieci, młodzieży, czy nawet dorosłych jest pewnego rodzaju normą społeczną. Bo w końcu gdzieś musi być winowajca, czyż nie?
Bóg w każdym drzewie
Przed trzema tysiącami lat wierzono, że jest tylu bogów, ile rozmaitych, niewytłumaczalnych procesów można było wówczas zaobserwować. I tak Zeus władał najbardziej niezrozumiałymi i nieprzewidywalnymi piorunami oraz stał na czele panteonu bogów na Olimpie, Posejdon w swej nieskończonej łasce trzymał w ryzach morza i oceany, Ares powodował wojny, a Helios był uosobieniem Słońca. W miarę, jak cywilizacja i wiedza ludzka zaczęły się rozwijać, coraz bardziej odchodzono od tego sposobu opisywania świata. Dzisiaj w krajach rozwiniętych nikt już nie wątpi, że pioruny powstają w wyniku wyładowań atmosferycznych, tęcza jest złudzeniem optycznym, wynikającym z załamywania się światła, a wojny wywołują ludzie. Nietrudno zauważyć, że do takiego stanu rzeczy przyczynił się rozwój nauki. Dzięki niej rozwinęła się medycyna, technologia i nasza wiedza o świecie współczesnym. I nadal się rozwija, a, co ważniejsze – będzie się rozwijała, bo wciąż więcej nie wiemy niż wiemy (idąc za sokratejskim: „Wiem, że nic nie wiem”).
Ludzie wydają się mieć tendencję do personalizowania niedostępnych poznaniu czynników, które wpływają na procesy zachodzące w ich bezpośrednim otoczeniu. Fritz Heider (1958) twierdził, że każdy z nas jest swoistego rodzaju „naukowcem z ulicy” i tworzy teorie dotyczące obserwowanych ludzkich zachowań. Teorie atrybucji, którym dał on początek, opisują, w jaki sposób ludzie wnioskują o osobowości vs. sytuacyjności zachowań innych ludzi. Innymi słowy, teorie te opisują, kiedy człowiek przypisuje odpowiedzialność za czyjeś zachowanie świadomej i celowej intencji lub cesze charakteru (np. jedzie wolno i ostrożnie, bo to kiepski kierowca), a kiedy uznaje, że daną jednostkę do takiego czy innego działania popchnęła sytuacja, w której się ona znalazła (np. wczoraj dużo wypił i ma kaca, przez co tak ostrożnie i powoli jedzie samochodem). Badania dowodzą jednak, że ludzie przeceniają wpływ osobowości obserwowanego aktora, a nie doceniają czynników sytuacyjnych, które wpływają na jego zachowanie. Efekt ten, nazywany podstawowym błędem atrybucji (Ross, 1977), stanowi bardzo powszechny mechanizm postępowania człowieka i jest niewątpliwie deformacją poznawczą, nie zaś prawidłowym sposobem opisywania otaczającej nas rzeczywistości.
Gilbert, Pelham i Krull (1988) postulują, że mamy automatyczną i niekontrolowaną tendencję do przypisywania zachowania aktorowi. Dopiero skupienie uwagi i świadoma obserwacja mogą rozmyć lub całkowicie wyłączyć z wnioskowania intencję po stronie aktora w konkretnym akcie behawioralnym. Żeby jednak móc wnioskować o sytuacyjnych aspektach zachowania, konieczna jest ich obserwacja. Kiedy słyszymy mężczyznę używającego wulgaryzmów jednego po drugim, w pierwszej kolejności pomyślimy, że to cham czy prostak, a dopiero gdy zauważymy, że trzyma się za nogę i podskakuje, możemy wysnuć wniosek, że uderzył się w stopę i próbuje sobie poradzić z bólem. Często jednak nie jesteśmy w stanie dostrzec czynników, które wywołały czyjeś zachowanie. Wówczas prawie na pewno przypiszemy temu komuś za nie odpowiedzialność.
Nietrudno sobie wyobrazić, że procesy atrybucji miały kolosalny wpływ na stworzenie przez człowieka koncepcji boga. Przed tysiącami lat, kiedy powstawały największe religie, które przetrwały po dziś dzień, dostępne świadomemu poznaniu było bardzo niewiele rzeczy. Nie istniała ani odpowiednia technologia do badania komórek i mikroorganizmów lub obserwacji wszechświata, ani medycyna, ani rzetelna metodologia naukowa, która mogłaby pomóc tworzyć eksperymenty i na ich podstawie wyjaśniać otaczającą rzeczywistość. Ludzie byli zdani na swoje wierzenia i zabobony. Tworzyli więc bogów oraz cały system religijny, który pozwalał im przewidywać, wyjaśniać oraz opisywać znany im świat. Oprócz tego próbowali oni za pomocą religii sprawować nad nim kontrolę poprzez rozmaite rytuały i modlitwy. Teorie boga i religii były niepodważalne i potrafiły wyjaśniać wszystko. Zawsze bowiem ostatnie zdanie należało do wielkości boga i niemożliwości objęcia jego planów i zamiarów ludzkim małym móżdżkiem.
Ta sytuacja zmieniała się z biegiem czasu i funkcja eksplanacyjna religii zaczęła maleć wraz z rozwojem nauki, której strażnicy religii słusznie się boją. Najpierw Kopernik (2009) wykopał Ziemię z centrum wszechświata na jego peryferie, później Darwin (1998) posadził człowieka na drzewie. Niedawno z kolei Francis Crick (1997) podjął się poszukiwania duszy w ludzkim mózgu i stwierdził, że nie ma tam dla niej miejsca. Wszystkie te odkrycia nie tylko podważyły wynikające z religii teorie opisujące rzeczywistość, ale również poważnie zachwiały jej fundamentami. Wskazały na jej anachronizm i kompletną nieadaptacyjność w stosunku do zmieniających się i rozwijających zapotrzebowań człowieka.
- poprz.
- nast. »»
Nigdy dość. Mózg a uzależnienia
Historia nałogów i procesu zdrowienia autorki, ale też omówienie z perspektywy badaczki zmian zachodzących w mózgu i zachowaniu na skutek długotrwałego uzależnienia.
W zakamarkach mózgu
Wybitni naukowcy o fascynujących funkcjach ludzkiego mózgu!
Zbiór intrygujących esejów autorstwa należących do światowej czołówki neuronaukowców, zawierający analizy dziwnych i sprzecznych z intuicją aspektów funkcjonowania ludzkiego mózgu.
Myślenie czarno-białe
Wyznaczamy granice, a większość rzeczy w życiu dzielimy według prostego czarno-białego schematu. Ta zdolność wykształcona w trakcie ewolucji jest w nas utrwalana od dzieciństwa przez rodziców, szkołę i otoczenie. Kevin Dutton, autor bestsellerów psychologicznych oraz utytułowany naukowiec z Oksfordu, pokazuje, że nie zawsze upraszczanie życia i wyborów jest dla nas najlepsze. „Myślenie czarno-białe” ukaże się już 12 maja.
Twój mózg bez tajemnic
Sen, pamięć, mowa, odczuwanie przyjemności czy strachu - codziennie mamy do czynienia z tymi procesami i emocjami, ale jak mózg je tworzy?
Życzenia dla Świata
Początkowo Ratzinger nie był entuzjastą Bergolio. Widział w nim reformatora, który może zupełnie zmienić oblicze Kościoła. To mu się nie podobało. A przynajmniej taki obraz, możemy zobaczyć w filmie fabularnym Dwóch Papieży.
Łykać jak Homo sapiens
Andrzej poznał Ilonę na forum miłośników wampirów i filmu „Zmierzch”. On był w średnim wieku, ona za rok miała skończyć 20 lat. Ilonie udało się przekonać Andrzeja, że jest prawdziwym wampirem, a on był gotowy wydać 10 tys. zł, żeby ta przemieniła również jego.
Sen nocy letniej
Rekord czasu, jaki można wytrzymać bez snu pobił w 1964 roku Randy Gardner. Nie spał przez 264 godziny i 12 minut. Brak snu jednak już w wyjątkowo krótkim czasie daje się nam we znaki. Zaczynają się problemy z koncentracją, pamięcią czy motywacją po nieprzespanej dobie a co dopiero 11.
To nie ja, to Ty!
Co się dzieje, gdy masz całą masę niewygodnych, krępujących i irytujących emocji, z którymi nie chcesz się świadomie zmierzyć?
Otwórz już oczy
Jak długo śpisz? Czy się wysypiasz? A może cierpisz na bezsenność? Ile tak naprawdę powinniśmy spać?
Odkryjmy potęgę kolorów!
Nie lubisz tego wina? Wypróbuj go pod innym oświetleniem. Chcesz, żeby ten napój był bardziej słodki? Rozjaśnij jego kolor. Chcesz, żeby herbata była zimniejsza? Umieść ją w szklanym pojemniku. Widzenie naprawdę jest wiarą.
Zabić Wertera
Zdarzenie, z którym mieliśmy do czynienia podczas 27 finału WOŚP do dzisiaj odbija się echem medialnym. Prowadzone są rozważania co można było zrobić, czego nie trzeba było robić i co teraz zrobić.
Ho ho ho... oto rzeczywistość...
Okres świąt Bożego Narodzenia z pewnością dla wielu z nas jest czasem do spotkania z najbliższymi. To czas, gdy słuchamy świątecznych melodii, gromadzimy się przy suto zastawionym stole, szczęśliwe dzieci biegają wokół pięknie przystrojonej choinki i tylko oczekujemy by dorwać się do błyszczących prezentów zapakowanych w czerwone kokardy.
Śladami Bestii
Czy to możliwe, żeby dobry człowiek popełnił zły uczynek?
W 1974 roku, serbska artystka Marina Abramowić wystawiła wybuchowy show, zatytułowany Rhythm 0 w galerii w Neapolu. Jednocześnie ujawniając coś strasznego o ludziach.
Dogadać się z innymi
Dlaczego tak trudno jest porozumieć się z innymi? Dlaczego inni nie rozumieją mojego punktu widzenia? Gdzie tkwi przyczyna problemów w relacjach z rodziną, szefem i współpracownikami?
Homo nie całkiem sapiens
Krytyczni, ale merytoryczni. Spierający się, ale też rozumiejący. Bogdan Wojciszke, wybitny polski psycholog i Marcin Rotkiewicz, ceniony dziennikarz naukowy rozmawiają o automatyzmach myślenia, nadętych politykach, narzekaniu Polaków i pułapkach moralności.
Syndrom gotującej się żaby. Co zabiło żabę?
Wyobraź sobie, że umieściłeś żabę w naczyniu z wodą i po chwili zaczynasz ją podgrzewać. Gdy temperatura wody wzrasta, widzisz, że żaba może odpowiednio dostosować swoją temperaturę ciała. Płaz kontynuuje regulację wraz ze wzrostem temperatury.
Mądrość i różne niemądrości
Żyjemy w świecie nieustających rekomendacji. Co robić, jak myśleć, w co się ubierać? Co zrobić, by osiągnąć sukces i na jaką partię głosować?
Ta piosenka obniża stres o 65%
Wszyscy dobrze wiemy, że powinniśmy się nauczyć zarządzać swoim stresem. Gdy sprawy stają się coraz trudniejsze w pracy, szkole czy życiu prywatnym, możemy korzystać z wielu porad, sztuczek i technik, które pozwolą uspokoić nieco skołatane nerwy.
Pokochaj poniedziałki. Jak poradzić sobie z wypaleniem zawodowym?
Czy na myśl o poniedziałku zaczyna cię boleć brzuch? Czy już w niedzielne popołudnie pogarsza ci się nastrój? Czy tylko w weekendy czujesz, że żyjesz? Czy inni zauważają u ciebie spadek energii i zmiany w zachowaniu?
Odzyskać kontrolę
Zespół stresu pourazowego (ang. Post-Traumatic Stress Disorder - PTSD) stał się chorobą naszych czasów i jest to zaburzenie, które rozwija się u osób, które doświadczyły szokującego, przerażającego lub niebezpiecznego wydarzenia.
Intuicja nie ma płci, czyli jak podejmujemy decyzje?
Podobno mężczyźni są lepszymi decydentami niż kobiety. Nie kierują się emocjami, są odporni na sugestie innych, trafniej przewidują konsekwencje swoich wyborów, a co najważniejsze robią to wszystko szybciej. Czy faktycznie tak jest? A nawet jeśli, czy taki model podejmowania decyzji naprawdę jest kluczem do sukcesu?
Wiele
