Otwórz już oczy
Jak długo śpisz? Czy się wysypiasz? A może cierpisz na bezsenność? Ile tak naprawdę powinniśmy spać?
Pooglądasz ze mną?
Kto nie słyszał stwierdzenia: "książki są dobre dla dzieci" lub "telewizja jest szkodliwa dla dzieci"?
Syndrom ostatniej piosenki
Znacie to doświadczenie, kiedy melodia wtrąca się w Twoje myśli i wiruje w powtarzającej się pętli?
Szewcy bez butów
Powiem ci ze wstydem, patrząc z dzisiejszej perspektywy, ja i wielu „kandydatów na pomagaczy” byliśmy nieco zarozumiali. Metodologia badań psychologicznych i analiza statystyczna – baza psychologii naukowej – budziły naszą niechęć, a fascynowały niebazujące na badaniach, raczej filozoficzne, wynurzenia psychoanalityków lub psychologów humanistycznych. I uznawaliśmy, że to właśnie jest prawdziwą psychologią.
To tylko gra!?
Kto nie słyszał stwierdzenia, że gry znieczulają mózg? Nie od dziś obwinianie gier komputerowych za agresywne zachowanie dzieci, młodzieży, czy nawet dorosłych jest pewnego rodzaju normą społeczną. Bo w końcu gdzieś musi być winowajca, czyż nie?
Wstęp do teorii dysonansu
Granice wielkości dysonansu
Maksymalny dysonans, jaki może istnieć między dwoma elementami, jest równy całkowitemu oporowi na zmianę mniej opornego elementu. Wielkość dysonansu nie może przekroczyć tej wielkości, ponieważ w punkcie największego możliwego dysonansu mniej oporny element ulegnie zmianie i wyeliminuje dysonans.
Nie oznacza to, że wielkość dysonansu będzie zbliżać się do tej największej możliwej wartości. Gdy mamy do czynienia z silnym dysonansem, ale takim, który jest mniejszy od oporu na zmianę któregokolwiek z tworzących go elementów, to najprawdopodobniej zostanie on zredukowany w ramach całego systemu poznawczego przez dodanie nowych elementów poznawczych. W ten sposób, nawet w obecności bardzo dużego oporu na zmianę, całkowity dysonans w systemie może utrzymywać się na dość niskim poziomie.
Rozważmy sytuację, w której dysonans dla osoby, która kupiła nowy samochód, będzie znaczny, ale mniejszy niż maksymalnie możliwy, czyli mniejszy niż opór na zmianę mniej opornego elementu. Żaden z elementów poznawczych nie ulegnie zmianie, a osoba ta może utrzymywać dysonans na niskim poziomie przez dodawanie coraz to nowych elementów poznawczych zgodnych z faktem posiadania tego samochodu. Osoba może odczuwać, że moc silnika i komfort jazdy są ważniejsze niż czynniki ekonomiczne i wygląd. Zaczyna jeździć szybciej niż do tej pory i nabiera przekonania, że ważną cechą samochodu jest możliwość osiągania dużych prędkości. Dzięki takim i podobnym elementom poznawczym osoba może traktować dysonans jako mało znaczący.
Unikanie dysonansu
Nasza dyskusja koncentrowała się do tej pory wokół tendencji do redukcji albo eliminacji dysonansu i problemów związanych z osiągnięciem tego stanu. W niektórych okolicznościach występują silne i ważne tendencje do unikania zwiększenia dysonansu lub unikania wystąpienia dysonansu w ogóle.
Unikanie zwiększenia dysonansu występuje jako efekt samego istnienia dysonansu. Unikanie jest szczególnie ważne wtedy, kiedy podczas prób redukcji poszukiwane jest poparcie dla nowego elementu poznawczego, który ma zastąpić element istniejący, lub kiedy nowe elementy poznawcze mają być dodane. W obu wypadkach poszukiwanie poparcia i poszukiwanie nowych informacji musi odbywać się w bardzo selektywny sposób. Osoba będzie nawiązywać rozmowę z kimś, kto w jej ocenie może zgodzić się z nowymi elementami poznawczymi, a unikać dyskusji z kimś, kto mógłby zgodzić się z tym elementem, który osoba chce zmienić.
Lęk przed wystąpieniem dysonansu może również prowadzić do niechęci podjęcia jakichkolwiek działań. Istnieje duża grupa działań, które jeżeli zostaną podjęte, to trudno będzie je zmienić. Dlatego też, istnieje możliwość pojawienia się dysonansu oraz jego intensyfikacji. Obawa przed dysonansem prowadzi do niechęci do działania, niechęci osobistego zaangażowania.
Istota przedstawionej teorii dysonansu, jest dość prosta. Sprowadza się do następujących stwierdzeń:
1. Mogą istnieć dysonansowe lub „niepasujące do siebie” relacje między elementami poznawczymi.
2. Obecność dysonansu prowadzi do nacisków na zredukowanie dysonansu i unikanie jego zwiększenia.
3. Przejawami działania tego nacisku są zmiany zachowania, zmiany w elementach poznawczych, ostrożne podchodzenie do nowych informacji i poglądów.
Chociaż prosta w swej istocie, teoria dysonansu ma szerokie implikacje i zastosowanie w wielorakich sytuacjach, które na pierwszy rzut oka wydają się od siebie różne.
Artykuł jest fragmentem książki Teoria dysonansu poznawczego. Opublikowano za zgodą wydawcy.
{rdaddphp file=moje_php/autorzy/lfestinger.html}
Bądź na bieżąco! Zapisz się na nasz newsletter! (dodatkowo otrzymasz eBooka "Iluzje codzienności")
- «« poprz.
- nast.
Nigdy dość. Mózg a uzależnienia
Historia nałogów i procesu zdrowienia autorki, ale też omówienie z perspektywy badaczki zmian zachodzących w mózgu i zachowaniu na skutek długotrwałego uzależnienia.
W zakamarkach mózgu
Wybitni naukowcy o fascynujących funkcjach ludzkiego mózgu!
Zbiór intrygujących esejów autorstwa należących do światowej czołówki neuronaukowców, zawierający analizy dziwnych i sprzecznych z intuicją aspektów funkcjonowania ludzkiego mózgu.
Myślenie czarno-białe
Wyznaczamy granice, a większość rzeczy w życiu dzielimy według prostego czarno-białego schematu. Ta zdolność wykształcona w trakcie ewolucji jest w nas utrwalana od dzieciństwa przez rodziców, szkołę i otoczenie. Kevin Dutton, autor bestsellerów psychologicznych oraz utytułowany naukowiec z Oksfordu, pokazuje, że nie zawsze upraszczanie życia i wyborów jest dla nas najlepsze. „Myślenie czarno-białe” ukaże się już 12 maja.
Twój mózg bez tajemnic
Sen, pamięć, mowa, odczuwanie przyjemności czy strachu - codziennie mamy do czynienia z tymi procesami i emocjami, ale jak mózg je tworzy?
Życzenia dla Świata
Początkowo Ratzinger nie był entuzjastą Bergolio. Widział w nim reformatora, który może zupełnie zmienić oblicze Kościoła. To mu się nie podobało. A przynajmniej taki obraz, możemy zobaczyć w filmie fabularnym Dwóch Papieży.
Łykać jak Homo sapiens
Andrzej poznał Ilonę na forum miłośników wampirów i filmu „Zmierzch”. On był w średnim wieku, ona za rok miała skończyć 20 lat. Ilonie udało się przekonać Andrzeja, że jest prawdziwym wampirem, a on był gotowy wydać 10 tys. zł, żeby ta przemieniła również jego.
Sen nocy letniej
Rekord czasu, jaki można wytrzymać bez snu pobił w 1964 roku Randy Gardner. Nie spał przez 264 godziny i 12 minut. Brak snu jednak już w wyjątkowo krótkim czasie daje się nam we znaki. Zaczynają się problemy z koncentracją, pamięcią czy motywacją po nieprzespanej dobie a co dopiero 11.
To nie ja, to Ty!
Co się dzieje, gdy masz całą masę niewygodnych, krępujących i irytujących emocji, z którymi nie chcesz się świadomie zmierzyć?
Otwórz już oczy
Jak długo śpisz? Czy się wysypiasz? A może cierpisz na bezsenność? Ile tak naprawdę powinniśmy spać?
Odkryjmy potęgę kolorów!
Nie lubisz tego wina? Wypróbuj go pod innym oświetleniem. Chcesz, żeby ten napój był bardziej słodki? Rozjaśnij jego kolor. Chcesz, żeby herbata była zimniejsza? Umieść ją w szklanym pojemniku. Widzenie naprawdę jest wiarą.
Zabić Wertera
Zdarzenie, z którym mieliśmy do czynienia podczas 27 finału WOŚP do dzisiaj odbija się echem medialnym. Prowadzone są rozważania co można było zrobić, czego nie trzeba było robić i co teraz zrobić.
Ho ho ho... oto rzeczywistość...
Okres świąt Bożego Narodzenia z pewnością dla wielu z nas jest czasem do spotkania z najbliższymi. To czas, gdy słuchamy świątecznych melodii, gromadzimy się przy suto zastawionym stole, szczęśliwe dzieci biegają wokół pięknie przystrojonej choinki i tylko oczekujemy by dorwać się do błyszczących prezentów zapakowanych w czerwone kokardy.
Śladami Bestii
Czy to możliwe, żeby dobry człowiek popełnił zły uczynek?
W 1974 roku, serbska artystka Marina Abramowić wystawiła wybuchowy show, zatytułowany Rhythm 0 w galerii w Neapolu. Jednocześnie ujawniając coś strasznego o ludziach.
Dogadać się z innymi
Dlaczego tak trudno jest porozumieć się z innymi? Dlaczego inni nie rozumieją mojego punktu widzenia? Gdzie tkwi przyczyna problemów w relacjach z rodziną, szefem i współpracownikami?
Homo nie całkiem sapiens
Krytyczni, ale merytoryczni. Spierający się, ale też rozumiejący. Bogdan Wojciszke, wybitny polski psycholog i Marcin Rotkiewicz, ceniony dziennikarz naukowy rozmawiają o automatyzmach myślenia, nadętych politykach, narzekaniu Polaków i pułapkach moralności.
Syndrom gotującej się żaby. Co zabiło żabę?
Wyobraź sobie, że umieściłeś żabę w naczyniu z wodą i po chwili zaczynasz ją podgrzewać. Gdy temperatura wody wzrasta, widzisz, że żaba może odpowiednio dostosować swoją temperaturę ciała. Płaz kontynuuje regulację wraz ze wzrostem temperatury.
Mądrość i różne niemądrości
Żyjemy w świecie nieustających rekomendacji. Co robić, jak myśleć, w co się ubierać? Co zrobić, by osiągnąć sukces i na jaką partię głosować?
Ta piosenka obniża stres o 65%
Wszyscy dobrze wiemy, że powinniśmy się nauczyć zarządzać swoim stresem. Gdy sprawy stają się coraz trudniejsze w pracy, szkole czy życiu prywatnym, możemy korzystać z wielu porad, sztuczek i technik, które pozwolą uspokoić nieco skołatane nerwy.
Pokochaj poniedziałki. Jak poradzić sobie z wypaleniem zawodowym?
Czy na myśl o poniedziałku zaczyna cię boleć brzuch? Czy już w niedzielne popołudnie pogarsza ci się nastrój? Czy tylko w weekendy czujesz, że żyjesz? Czy inni zauważają u ciebie spadek energii i zmiany w zachowaniu?
Odzyskać kontrolę
Zespół stresu pourazowego (ang. Post-Traumatic Stress Disorder - PTSD) stał się chorobą naszych czasów i jest to zaburzenie, które rozwija się u osób, które doświadczyły szokującego, przerażającego lub niebezpiecznego wydarzenia.
Intuicja nie ma płci, czyli jak podejmujemy decyzje?
Podobno mężczyźni są lepszymi decydentami niż kobiety. Nie kierują się emocjami, są odporni na sugestie innych, trafniej przewidują konsekwencje swoich wyborów, a co najważniejsze robią to wszystko szybciej. Czy faktycznie tak jest? A nawet jeśli, czy taki model podejmowania decyzji naprawdę jest kluczem do sukcesu?
Wiele
